ثبت نام

امکان عضویت غیر فعال است

    صفحه نخست اپیدمیولوژی اپیدمیولوژی (علم همه‌گیرشناسی)

اپیدمیولوژی (علم همه‌گیرشناسی)

مقدمه :
اپیدمیولوژی یک علم تاریخی است. (ژرمی موریس)
اپیدمیولوژی با آدم و حوا شروع شد. هر دو تلاش کردند تا کیفیت میوه ممنوعه را آزمایش کنند. (مک ماهون)
این فکر که ممکن است بیماری های انسان با محیط او ارتباط داشته باشند در حدود 2400 سال پیش به وسیله بقراط در رساله آب، هوا و مکان بیان گردید : اگر بخواهیم حرفه طبابت را به صورت صحیح به کارگیریم باید اولٌا از فصول مختلف سال و اثراتی که بر امراض دارند با اطلاع باشیم. ثانیاٌ انواع بادها: بادهای سرد و گرم ، بادهای اختصاصی هر منطقه و بادهای معروف را بشناسیم و ثالثاٌ هنگامی که به یک شهر غریب وارد می شویم باید از موقعیت شهر و اینکه در معرض بادها و یا رو به طلوع قرار گرفتن شهر، به سوی شمال یا جنوب یا غروب آفتاب اثرات متفاوتی بر امراض خواهد داشت. باید کیفیت آب مشروب شهر را بشناسیم و بدانیم که آیا نرم بوده و از برکه به دست می آید یا از کوهسار جاری بوده و سخت است و یا اینکه نمک آلود و غیر قابل استفاده می باشد. باید از چگونگی زمین اطلاع حاصل کنیم که آیا خشک و بدون علف و یا مرطوب و پردرخت است ، آیا در پستی قرار گرفته و محدود است یا در ارتقاع قرار داشته و سرد است. باید بدانیم که آیا مردم شهر در پی خوردن و نوشیدن و تفریح هستند و یا مردمانی سخت کوش و زحمت کش می باشند. البته کاملٌا تعجب آور است که گفته های بقراط تا دوهزار سال بعد منجر به علم اپیدمیولوژی نگردید.
امروزه اپیدمیولوژی یک علم کاربردی است نه یک علم محض و در صدر علوم بهداشتی قرار دارد چرا که اگر بیماریها را درسطح جمعیت مورد بررسی قرار دهیم سریعتر از مطالعه بیماری روی یک فرد نتیجه می دهد لذا بررسی بیماری درجمعیت زودتر نتیجه می دهد. از طرفی خسارات اقتصادی یک بیماری روی گله را راحت تر می توان تشخیص داد. اساس اپیدمیولوژی تحقیق بیماریها درسطح جمعیت می باشد .
معنی لغوی کلمه اپیدمیولوژی (Epidemiology) که یک کلمه ترکیبی و سه قسمتی می باشد عبارت است از شناخت یا مطالعه بر روی جمعیت .

 

Epi =about= upon : روی
Demio=Demos =People :جمعیت
Logy=Logus =Study :مطالعه = شناخت

 

 

 

با توجه به تعریف اولیه این علم ، که عبارت بود از علمی که همه گیری ها را بررسی و کنترل می کند. در معادل سازی فارسی از عبارت اصول همه گیرشناسی استفاده می شد. و با گذشت زمان این تعریف به » مطالعه بیماری درجمعیت « تکامل پیدا نمود. در هنگامی که جمعیت دامی بررسی شود می توان مطابق کتاب های قدیم از کلمه Epizootiology استفاده کرد. اما امروزه به آسانی از واژه اپیدمیولوژی به جای اپیزئوتیولوژی استفاده میشود. و از آنجا که اپیدمیولوژی شامل تمام پدیده های حوزه سلامت نیز می شود، می توان آنرا اینگونه تعریف نمود : “مطالعه بیماری و سلامت درجمعیت” چرا که طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) درسال 1948 ، سلامت عبارت از رفاه کامل جسمی – روانی و اجتماعی و داشتن یک زندگی
اقتصادی مثمر و نتیجه بخش. نه فقط نبود بیماری ، ناتوانی و یا نقص عضو .

بنابراین اپیدمیولوژی فقط با بیماری سرو کار ندارد. آخرین تعریف مورد قبول که برای اپیدمیولوژی ارائه شد عبارت است از : ” مطالعه ی توزیع حاالت بیماری و سلامت و علل تعیین کننده آن در جمعیت و بهره گیری از این مطالعه برای حل معضالت بهداشتی جامعه است.” (تعیین کننده های محیطی که عوامل موثر در آن شامل آداب و رسوم، سن و جنس هستند.)

انواع اپیدمیولوژی

1) توصیفی : Descriptive Epidemiology
2) تجزیه ای (تحلیلی) : Analytical Epidemiology
3) تجربی : Experimental Epidemiology
4) نظری: Theoretical Epidemiology
در اپیدمیولوژی توصیفی : محقق در محل حاضر می شود و رخداد ها را بررسی می کند و این سوالات را درمورد میزبان مبتلا و غیرمبتلا، مکان و زمان ابتلا مطرح میکند: یعنی چه کسی مبتلا شده است ؟ درکجا؟ و در چه زمانی ؟
براساس این سه سوال فرضیه ای حاصل می شود که میتواند منجربه نتیجه گیری شود .
در اپیدمیولوژی تحلیلی (تجزیه ای): با استفاده از آزمون های آماری ، مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. در این جا به 2 سوال چرا؟ و چطور؟ جواب می دهیم . لازم به تذکر است که آن رخدادی که در اپیدمیولوژی توصیفی بررسی و توصیف می شود و دراپیدمیولوژی تحلیلی به اثبات روابط همبستگی و علیتی پرداخته ایم فقط بر مبنای مشاهده بوده و دخالتی انجام نشده است .
دراپیدمیولوژی تجربی : استنتاج درمرحله اول را به صورت تجربی در آزمایشگاه و یا مزرعه پیاده می نماییم. مانند اثرات یک دارو ، شناختن ،
تزریق عامل بیماری به صورت تجربی و اثبات آن همهی کارها را محقق به صورت تجربی و عامدانه در جمعیت انجام می دهد .
در اپیدمیولوژی نظری : که کاربرد بسیار خاصی دارد- نظریه ها با استفاده از فرمول ها و معادل سازی های ریاضی پیش می رود.
اگرچه رخداد یک بیماری از یک فرمول ریاضی تبعیت نمی کند اما گاهی اوقات به کمک مدل سازی می توان وقوع آنها را پیش بینی نمود با این وجود
دربسیاری از اوقات همین مدل سازی ها هم جواب نمی دهند چون عوامل مختلف وزیادی در آن دخیل هستند ونمی توان همه آنها و میزان تاثیر آنها
راشناسایی نمود.
اهداف اپیدمیولوژی :
8 )تعیین منشا بیماری هایی که عامل اتیولوژیک آنها شناخته شده است. به عنوان مثال سالمونال یک باکتری گرم منفی است که درجوجه ها و تخم
مرغ ها معموال وجود دارد
مثال ما میدانیم عوارض سالمونال در دام چیست و اما این که منشا آن از کدام کشور است و یا این که سویه های منشا 2282 سالمونال از کجا آمده و…
همه ی این ها در حوزه تعیین منشا این علم اپیدمیولوژی قرار می گیرد.
2 )کنترل بیماری هایی که عامل آن ها شناخته نشده و یا به طور ضعیف شناخته شده است. در زمان های قدیم مثال سرنگ ها را می جوشاندند به دلیل
این که می دانستند اگر این کار را انجام دهند از انتقال بیماری جلوگیری می شود اما عامل آن را نمی دانستند.
یا مثال Snow john دانشمندی بود که نمی دانست باکتری چیست اما با استفاده از روش های اپیدمیولوژی به این نتیجه رسید افرادی که از یک
منبع آب شرب استفاده کرده اند دچار بیماری شده اند.
3 )کسب اطالعات در مورد تاریخچه طبیعی بیماری ها : این که بیماری در یک نقطه وجود داشته یا نداشته ، یا این که آیا امکان وقوع آن وجود داشته
یا نداشته . در انگلستان توانستند سل گاوی را کنترل کنند اما دوباره دیدند که موارد سل گاوی پس از اعزام آخرین راکتور به کشتارگاه رخداد که متوجه
شدند یک سری میزبان ها وجود دارد با نام گورکن )badger )که به راحتی می توانند عامل سل را منتقل کنند. همین اتفاق در استرالیا و نیوزلند رخ
داد و متوجه شدند که حیوانی به نام اپاسوم یا سارق )یک پستاندار کیسه دار( که به عنوان یک میزبان ثانویه دررخداد مجدد بیماری اثر داشته است.
9 )طراحی ، اجرا ، پایش و ارزیابی عملیات کنترلی بیماری :
آیا ما برنامه FMD در انگلستان را می توانیم در کشور خود بررسی کنیم ؟
خیر ، چون سویه متفاوت است ، شرایط اقلیمی دارای تفاوت است ، سیستم بهداشتی هر کشوری متفاوت است.
در کالیفرنیا اپیدمی FMD رخ داد که از 22222 رخداد ، فقط 2222 عدد از آن ها مردند اما همه ی 22222 عدد را کشتار کردند.
5 )ارزیابی هزینه های اقتصادی بیماری ها )تحلیل هزینه – سود( و یا هزینه منفعت ) analysis – benefit – Cost )
4
در دامپزشکی علاوه بر بهداشت، اقتصاد را هم در نظر می گیرند. جمعیت غالب مورد توجه ما دام های تامین کننده مواد غذایی هستند که شامل پرندگان
خانگی ، دام های شیری و گوشتی و …. از بعد اقتصادی می باشند. مثال با هزینه زیادی می خواهیم گاوی که دچار ورم پستان شده را درمان نموده تا
مجددا بتوانیم از شیر آن استفاده کنیم تحلیل هزینه سود گاهی مارا وادار می کند که به جای درمان، گاو را به کشتارگاه بفرستیم پس ارزیابی اقتصادی
بیماری ها در بعد دامی و حتی در بعد انسانی از جمله مسائل مهمی است که باید در نظر گرفته شود . درشمای زیر درصورتیکه کاهش 85 درصدی
خسارت بیش تری نسبت به عدد هزینه شده برای کنترل باشد اجرای برنامه ضروری است ولی هزینه کردن 85 میلیون تومان دوم مقرون به صرفه
نمی باشد.

  • پست تصادفی
منبع :
فارسی سرا
مطالب مرتبط

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشتر بخوانید